1. OG Şalt Tesisinin Temel Bileşenleri
Bir şalt tesisinde güvenli bir enerji akışı için şu ekipmanlar bulunur:
- Kesiciler (Circuit Breakers): Devreyi yük altındayken veya arıza (kısa devre) anında açıp kapatabilen en kritik elemandır. Arkı söndürmek için genellikle vakum veya SF6 gazı kullanılır.
- Ayırıcılar (Disconnectors): Devrede akım yokken (kesici açıldıktan sonra) gözle görülür bir ayırma işlemi yaparak güvenli çalışma alanı oluşturur.
- Baralar: Enerjinin tüm hücreler arasında taşınmasını sağlayan yüksek akım taşıma kapasiteli bakır veya alüminyum iletkenlerdir.
- Ölçü Trafoları: Akım ve gerilimi, cihazların ölçebileceği düşük seviyelere (örn. 100V veya 5A) indirger.
- Koruma Röleleri: Sistemdeki aşırı akım, düşük gerilim veya toprak hatasını saniyeler içinde algılayıp kesiciye “açma” komutu gönderen beynidir.
2. Şalt Tesisi Türleri
Kullanılan yalıtım malzemesine ve kurulum yerine göre ikiye ayrılırlar:
A.Hava Yalıtımlı Şalt Tesisleri (AIS)
İletkenler arasındaki yalıtımın hava ile sağlandığı sistemlerdir.
- Avantajı: Bakımı kolaydır, maliyeti düşüktür.
- Dezavantajı: Boyutları büyüktür; nem, toz ve korozyona karşı daha hassastır.
B.Gaz Yalıtımlı Şalt Tesisleri (GIS)
Tüm anahtarlama elemanlarının SF6 (Kükürt Hekzaflorür) gazı dolu sızdırmaz bir tank içinde olduğu sistemlerdir.
- Avantajı: Çok az yer kaplar (AIS’nin yaklaşık 1/4’ü kadar). Dış etkenlerden tamamen izoledir.
- Dezavantajı: İlk yatırım maliyeti yüksektir ve gaz kaçağı takibi gerektirir.
3. Tasarım ve Güvenlikte Kritik Noktalar
OG şalt tesislerinde hata payı sıfıra yakındır. Bu nedenle şu konulara dikkat edilir:
- Hücreler Arası Kilitlemeler: Operatörün hata yapmasını engelleyen mekanik ve elektriksel kilitlerdir. Örneğin; “Kesici kapatılmadan ayırıcı açılamaz” veya “Toprak bıçağı kapalıyken enerji verilemez.”
- Ark Tahliye Kanalı: Bir arıza durumunda oluşan patlama basıncının ve sıcak gazların operatörün üzerine değil, güvenli bir kanalla dışarı atılması sağlanır.
- İç Ark Dayanımı (LSC): Hücrenin bir iç patlamaya ne kadar süre dayanabileceğini belirten sınıftır. Modern tesisler LSC2B sınıfı (kesintisiz servis sürekliliği) tercih edilir.
- IP Koruma Derecesi: Toza ve suya karşı dayanıklılık (Genelde iç mekan için IP4X veya IP54).
4. Nerelerde Kullanılır?
- OSB (Organize Sanayi Bölgeleri): Fabrikaların ana girişlerinde.
- Trafo Merkezleri: Yüksek gerilimi şehir şebekesine dağıtmadan önceki son durak.
- Yenilenebilir Enerji Santralleri: Güneş (GES) ve Rüzgar (RES) santrallerinin şebekeye bağlandığı noktalarda.
- Büyük Kamu Binaları: Havalimanları, hastaneler ve metro hatları.
